Fotografía e territorio. Imaxes e palabras.

Compartir tempo con José Manuel Navia sempre é sinónimo de volver coas forzas renovadas e disposto a continuar un camiño emprendido hai xa varios anos.

Desta volta debo agradecerlle esta posibilidade a Alberto Paredes, que dende o ano 2012 vén organizando en Arnedillo uns talleres fotográficos polos que xa pasaron fotógrafos como Cristina García Rodero, César Lucas, Samuel Aranda e o propio José Manuel Navia.

A proposta era sinxela pero imprescindible: debater durante unha fin de semana sobre a relación que ten a fotografía co territorio e coa memoria dos seus habitantes. Mostrounos tamén como enriquecer os nosos traballos ao abordalos dende outras perspectivas, non sempre presentes á hora de concibilos, botando man da literatura, a filosofía ou a antropoloxía.

Para isto, ademais de analizar Nóstos, o seu último traballo recentemente publicado por Ediciones Anómalas, aproveitamos a tarde do sábado para achegarnos a Sarnago e compartir tempo e lecturas cos veciños deste pequeno pobo situado na soriana serra da Alcarama, nunha zona que recibe o nome de Tierras Altas.

As palabras sacadas dos libros de autores como Julio Llamazares, Abel Hernández ou Fermín Herrero demostraron unha vez máis que os lugares e as persoas non desaparecen mentres haxa alguén disposto a recordalos…

As fotos de María

María ten sete anos. Un día quixo acompañarme nun dos meus paseos polo pobo coa cámara ao lombo. Chamáballe moito a atención aquela cámara na que non podía ver as fotos xusto despois de sacalas. Ninguén lle falara nunca da fotografía analóxica.

María facéndome un retrato coa Holga
María facéndome un retrato coa Holga

Non pasou moito tempo antes de que me preguntase se lle deixaba sacar unha foto. E claro, logo fixo outra, e outra máis, e xa non sei se o pasaba mellor sacando as fotos ou facendo avanzar a película con aquela rodiña. O certo é que naquel carrete hai máis fotos da súa autoría que da miña, así que agardo impaciente os resultados para saber se por fin atopo algo que poida aproveitar.

Tan ben o pasou que ao regresar a casa, antes incluso de contarlle a experiencia aos seus pais, xa me preguntou se podía volver outro día comigo para seguir facendo fotos con aquela cámara. Ao final díxenlle que non. Podía acompañarme, pero non lle ía deixar a miña cámara…

Quedou un pouco decepcionada, pero só mentres non soubo que en realidade ía vir comigo, pero levando a súa propia cámara. Non sabedes ben como lamento non ter unha foto da cara que puxo ao enterarse de que lle ía regalar unha desas cámaras dun único uso.

O día acordado decidimos dar unha volta a carón do río e deixar que o azar guiase os nosos pasos. Ese día case non fixen fotos, xa que estiven máis pendente de observar a maneira de fotografar de María. Resultoume moi curioso comprobar como cambiaba a distancia para fotografar en función do que tiña diante, e como decidía o que era importante para ela e o que non.

Foron un par de horas moi interesantes, xusto o tempo que tardou en perder algo de interese e dedicarse a cousas a priori máis acaídas para unha nena do seu tempo, como coller pedras do río para levalas para casa, apostar a que chegaba antes ca min a calquera cousa que lle servise de referencia e estivese minimamente afastada de nós, ou poder coller de novo a súa bici para dar unhas voltas con ela antes de comer.

Estas son algunhas das fotos que María fixo aquela mañá…

o río Torto
o río Torto
un veciño co que paramos a falar
un veciño co que paramos a falar
o seu cabalo bayo
o seu cabalo bayo

 

 

Principiei o ano dunha maneira un tanto estraña, cunha rara sensación de parálise fotográfica.

Outra vez! – pensei.

Naquel tempo só captaba imaxes co meu móbil das cousas máis diversas, de maneira aleatoria e sen ningunha idea preestablecida. Podería dicir que esquecín calquera asomo de intención. Así as cousas, interpretei esta actitude coma unha sorte de desconexión mental logo de moitas horas investidas nesto da fotografía. Deixeime levar unha vez máis…

E funcionou!

Cando parei para revisar o que tiña feito ata ese momento, atopeime con que tiña gardadas no ordenador preto de doce mil fotos sacadas ao longo de seis meses. A isto non lle chamo eu parálise! Abofé!

Supoño que ás veces é preciso deixar de pensar e simplemente dedicarse a facer fotos.

Estiven toda a tarde fotografando nun pobo abandonado situado a uns douscentos metros deste lugar. Levaba unha idea precisa do que necesitaba para o meu traballo, pero non dei atopado a maneira de plasmala en imaxes.

Coma sempre ocorre nestes casos, o desánimo comezou a apoderarse de min. Se cadra non estaba enfocando ben o tema, así que decidín deixalo para outro día. Non sempre ten un a cabeza para fotografar.

Regresei ao coche, deixei a mochila no asento do acompañante, arranquei o motor e dispúxenme a emprender o camiño de volta.

Foi entón cando as vin. Subían polo prado cara o cume da lomba que os máis vellos do lugar denominan o castelo, onde en tempos houbo un poboado celtibérico do que xa non queda rastro ningún. Coma se os antigos habitantes do pobo decidisen atopar acougo nas entrañas daquel primitivo asentamento…

Así as cousas, non me quedou outra que coller de novo a cámara. Tres fotos abondaron, malia que coa primeira sería suficiente. As outras dúas foron feitas por inseguridade ou medo a non saber captar eso que ás veces nos atrapa de maneira inexplicable.

Non sei se algún día esta foto vai funcionar ou non nese traballo no que ando metido, pero teño a sensación de que, se aquel día eu estaba alí, só foi para poder facela. O resto foi tempo que pasa…